zement

Wat een zinnen ben ik aan het vertalen - en soms valt een alliteratie waar je ze het minst verwacht:

Ze trokken grote aren uit hun tasjes en begonnen te kauwen : zacht knarsten de korrels tussen hun kiezen.

Al zou “graantjes” misschien meer op zijn plaats zijn. Of toch gewoon “graankorrels”? Ach …

Ik schreef het al: kookgidsjes. Te verstaan: 5 schappelijk geprijsde TIP magazines.

“Geprijsd”, niet geprezen. Want zeg nu zelf: roergebakken spinazie? In een kooktijdschrift?

Bij het lezen van Viennoiseries Oostenrijks kluchtje fronste ik heel even de wenkbrouwen:

Es gibt vier Aggregatzustände

• Fest
• Flüssig
• Gasförmig
• Die Holländische Tomate

Maar niet lang, want inderdaad - de H_²Obollen waar onze buren exportgewijs Noordeuropa mee verziek(t)en, zijn niet opgewassen tegen eigen kweeksels.

Toen dacht ik:

He, vreemd, Oostenrijkers spreken toch helemaal niet van “tomaten”? Dat moet iets Duits zijn, want elke Wiener zou natuurlijk Paradeiser zeggen.

Wat natuurlijk klopt. Maar leuk, leuk, wat Anabella Weismann van de Uni Olderburg in 2001 over net dit verband tussen tomaten, Eden en de fletse smaak van het Calvinisme optekende:

Wer je in eine sonnengereifte südeuropäische Tomate, frisch vom Felde gepflückt, gebissen hat, weiß wie Tomaten schmecken können. Den calvinistischen Niederlanden hingegen blieb diese Frucht bis heute ein Problem. [...]

In ihrer vollkommenen äußeren Gestalt, prall, rund, sinnlich, glänzend, fleckenlos, strahlend rot, ist die holländische Tomate eine bleibende Erinnerung an das verlorene Paradies. Auch wenn man ihr präsentables Äußeres utilitaristisch rationalisierend als Verkaufsanreiz interpretiert: Sie bleibt Erinnerung an und Verlockung zu ungehemmten Sinnenfreuden, Erinnerung an ein Utopia ohne Arbeit und ohne moralische Beschränkungen. Und dann der plötzliche Wechsel von der Augenlust zur Realisierung der Begehrlichkeit im Biss hinein - der fade, wässrige, papp-styroporartige Geschmack erinnert unmittelbar an das calvinistische Zweite Gebot, das Bilderverbot, das für Luther so unwichtig war, dass er es unter das erste subsumierte: “Du sollst Dir kein Bildnis noch Gleichnis machen…”, du sollst dir nicht in deiner Phantasie eine glückliche, lustbetonte, freudvolle Welt ohne Sorgen und Schufterei ausmalen. Du sollst nicht genießen, Genuss ist Wollust, Wollust ist Sünde, Kreaturverherrlichung, Abgötterei: “Bete sie nicht an und diene ihnen nicht…” Deshalb wird in den calvinistisch geprägten Niederlanden die Tomate nicht als Objekt des Genusses, sondern als Handelsobjekt gezüchtet.

Name und äußerliche Schönheit der Tomate als Abglanz des Paradieses weisen auf das Jenseits, aber auch auf die Ursachen der Vertreibung aus dem Paradies: Der Mensch aß, von Schlange und Weib verführt, die Frucht vom “Baum des Wissens, was Gut und Böse ist” - wie es in der niederländischen wörtlichen Bibelübersetzung heißt. Und so wie das verführerische Äußere der holländischen Tomate einen Abglanz des Paradieses und der kommenden Herrlichkeit bewahrt, so erinnert der Biss hinein immer wieder erneut schmerzlich an den Sündenfall und die ewige Zweiklassengesellschaft von vielen Verdammten/reprobati und wenigen Auserwählten/electi. Und da wir nicht wissen, zu welcher Klasse wir gehören, kann die kleine Freude des Augenschmauses uns nicht über die Unsicherheit unseres Schicksals in der Ewigkeit hinwegtäuschen. Die Angst um diese Ungewissheit können wir nur - das ist der Kern der Weberschen These von der protestantischen Ethik - ‘arbeitstherapeutisch verdrängen’ durch fleißiges “Ackern” und häufen dabei ungewollt Reichtümer, die sich weiter vermehren, da wir sie nicht genießen können.

Geweldig! Een van de referrers gisteren was wéér een bèta van een Microsoft-product: http://translator.live.com/, BabelFish achterna.

Het is goedkoop met automatische vertalingen te lachen, want zeker vrije tekst is allesbehalve zonder verpinken om te zetten, maar de vertaling van mijn post over Windows Live Writer drukt je opnieuw met de neus op de feiten. Getuige:

Ik ben in mijne zaag vandaag - af en toe eens een brokje uitspuwen waar ik al een paar weken op loop te sjieken kan ontspannend werken, tussen alle (goed vlottende) redactie door.Vandaar:

I am in mijne saw today - from time to time once a chip spits out where I pair already weeks on course at sjieken relaxing, all (well going smoothly) editorial staff can continue working. Hence:

Hence, indeed:

If you follow yourself expectation, be you and everything lost…

Om 0:00 klop was het uit, Barbara Walters‘ boekje How to Talk With Practically Anybody About Practically Anything (1970). Verre van typische lectuur voor mij, maar een paar weken terug had ik een sympatiek ogende eerste druk gevonden voor 50 cent op een rommelmarkt aan de Muide, en had ik wat klein geld vijl. Zodoende. Bijtijden amusant, maar daar houdt het op.

Waarom er dan hier op terugkomen?

Wegens de volgende passage over de rol van het eten voor conversatie:

The famous Richard Rogers’ Christmas Eve Party always features the “omelette man,” Rudolph Standish, who arrives complete with omelette batter and prepares your serving whenever you’re ready, folding it over a choice of fillings that include creamed chicken, or sour cream and red caviar, or bacon and chopped parsley. Each one takes him abouyt fifteen seconds to make, a showstopper in itself.

Hier spitste ik mijn ogen, want de herinnering aan het wee gevoel van onbehagen dat ik op mijn vorig werk soms kreeg, werd plots weer tastbaar. Bij het uitvoeren van projecten werd me namelijk meermaals,  door verschillende personen, gevraagd of een onvoorziene moeilijkheid in de design “een showstopper” was.

Dit gebruik gaat ervan uit dat de constructie “x stops the show” noodzakelijkerwijs negatief is, zoals Wikipedia aangeeft, of in de volgende definitie op de OpenOffice Wiki:

The worst thing in the release process is a thing called showstopper. This is any issue which causes fixing, building, packing and deploying one more RC (release canditate) instead of releasing the current version under test. This means one to two weeks delay at least and a lot of additional work for many people so this decision will never be made thoughtlessly.

In een ander gebruik, het oorspronkelijke, is de betekenis echter afwijkend geconnoteerd: een “showstopper” is iets dat zo goed is dat het feestje er even door onderbroken wordt - een danspaar dat even alle ogen naar zich toe trekt, een zangeres die het rumoer weet te onderbreken, of, zoals in Walters’ voorbeeld, een vingervlugge omeletman. Dixit The American Heritage® Dictionary of the English Language:

[Showstopper:] Informal 1. A performance or performer that evokes so much applause from the audience that the show is temporarily interrupted. 2. A particularly arresting person or thing, especially one that draws attention away from others or brings a course of action to a halt.

Natuurlijk: in de tweede betekenis is het gebruik op de werkvloer correct - als iets wat niet werkt alle aandacht naar zich toe trekt, is dat inderdaad een vuurwerkeclips.

Ik vind het altijd wat vreemd een woord te gebruiken dat zowel wit als zwart kan betekenen - al is het maar qua boventoon. Proceed with caution, zeg ik daarom - al is het maar je ervan bewust te zijn dat met te weinig context een native speaker wel eens in de problemen kan komen.

Irritant geïrriteerd ben ik nu al twee dagen. Ik heb er even over gedaan erover te berichten omdat ik geen tijd had op te zoeken waar ik precies last van had.

Een recidiverende orale ulceratie op mijn frenulum labii superioris, daar wordt ik door geplaagd. Of, in mooi Nederlands, door een afte op mijn bovenlipriempje.

Soit, zo erg is het allemaal niet, natuurlijk. Boeiend eigenlijk: ik heb er toch wel even voor rondgesturft - met als zijdelings resultaat het wakkerschudden van een zeer verbleekte herinnering, namelijk aan Gray’s Anatomy, een standaardwerk over menselijke anatomie van Henry Gray uit 1858. Dat staat volledig online, wat geweldig is, want de prenten zijn betoverend. Getuige volgend wasbordje:

Wat aften betrof, daar was ik al lang onzeker over. Is dat wel correct, ‘aft’, dat klinkt zo mottig, vertwijfelde ik mijn jonge leven. Maar de Van Daele laat zowel “aft” als “afte” toe, ondanks Wikipedia.

Voor de curieuzen: in het Duits en het Frans is het het volledig van het Griekse ἄφθη getranslitereerde Aphthe resp. aphte, het Engels doet er een schepje bovenop en spreekt (ietwat moeizaam) van aphthous ulcer of canker sore. Uitsmijters zijn het Chinees met het pijnlijke 口疮 en het Japans, waar dat nog iet erg genoeg is: daar is er sprake van 口内炎. Als iemand me kan uitleggen waarom Japans specifieker is dan Chinees, dan ware ik dankbaar!

Lijden is leerzaam.

Btw, “Stan”, nu we het toch over Eminem hebben en ze het in het nieuws “één van die landen” vermelden…

Het suffix -stan betekent “plaats van” in plaatsnamen, leert Wikipedia. Was te denken, natuurlijk, maar leuk is de lijst (naast Absurdistan etc) minder bekende afgeleiden:

• Belgistan - fictional Middle Eastern country in the anime Gasaraki.
• Ethniclashistan — sometimes used satirically to describe countries in which multiple ethnic groups were thrown together, who then began fighting each other, e.g. Yugoslavia, the former Soviet Union. It was featured in the satirical The Onion newspaper in June, 2001 as being placed in the West Bank in the article Northern Irish, Serbs, Hutus Granted Homeland In West Bank (here spelled Ethniklashistan)
• Incumbistan - introduced by columnist Mark Steyn to refer to the efforts of politicians of all parties to unite to enact rules seen as assuring their continued reelection.
• The three Jetlag parody travel guides contain faux ads for guides to other countries, each with a -stan reference. Molvanîa contains an ad for “Surviving Moustaschistan” (mentioning also “Carpetstan“), Phaic Tăn contains an ad for “Sherpastan“, and San Sombrèro contains an ad for “Tyranistan“.